Hoogtepunten 125 jaar KNNV

In 1901 werd Natuurvereniging KNNV opgericht door onze founding fathers Jac. P. Thijsse, Eli Heimans, Hendrik Heukels, Hugo de Vries, Han Heinsius en Ambrosius Hubrecht. In 2026 bestaan we dus 125 jaar!

De KNNV heeft met de duizenden leden veel voor de Nederlandse natuur en natuurbeweging betekend in deze periode. Er zijn talloze lokale afdelingen opgericht die de natuur in hun buurt in kaart brengen en beschermen. Ook zijn er dankzij de KNNV en KNNV-ers diverse grote landelijke natuurorganisaties opgericht, zoals Natuurmonumenten, IVN en de KNNV-Uitgeverij. Ontdek onze rijke geschiedenis.

1901 – 1909

27 december 1901, oprichting van de Nederlandse Natuurhistorische Vereniging in de
Koningszaal te Amsterdam. Er waren 20 personen aanwezig:
Mej. M. Boissevain, de heren B. Boon, J. C. Ceton, A. M. J. Garjeanne, E. Heimans,
J. Jaspers Jr., P. N. van Kampen, P.M. Keer, Dr. C. Kermans, R. A. Polak, en Jac. P.
Thijsse; uit Bussum de heer C. J. Koning, adhesie hadden betuigd Dr. J.C. Costerus,
C. J. J. van Hall, Dr J. C. C. Loman en P. Teunissen te Amsterdam, en Dr. H.J.
Calkoen uit Haarlem.
Er waren afgevaardigden van Gouda, Den Haag, Haarlem, Leiden en Schoonhoven
en Groningen. Groningen en Utrecht zullen zich aansluiten bij de NNV.

• 1901 Er verschijnt een Maandblad en wordt als bijlage toegevoegd aan De Levende Natuur.
• 1901 Eerste voorzitter van de NNV is H. Heukels (1901 – 1917).
• 1903 Prof. Dr. Hugo de Vries als erelid benoemd, er zouden nog vele volgen o.a. C. Sipkes
• (1954), J.A. Nijkamp (1962), Dr. Fop I. Brouwer (1967).
• 1905 Eerste Biologische Tentoonstelling in Amsterdam en in samenwerking in Artis.
• 1905 Op initiatief van de NNV wordt Natuurmonumenten opgericht.
• 1906 6 april verschijnt nr 1 van Natura. De verschijning is 2x per maand.
• 1906 Het eerste boek wordt uitgegeven, Woordenboek der Nederlandse Volksnamen van planten, uitgave der Nederlandse Natuurhistorische Vereeniging, W. Versluys. Alle leden ontvingen het boek.

1910 – 1919

• 1910 Tweede biologische tentoonstelling te Den Haag in de Dierentuin.
• 1912 Het eerste deel in de bibliotheek van de Levende Natuur wordt uitgegeven Het Vogelboekje, door Jac. P. Thijsse.
• 1913 Het Paddenstoelenboekje van Catharina Cool en H.A. van der Lek uitgegeven.
• 1913 De naam Cees Sipkes (1895 – 1989) komt het eerst voor in een verslag van een vergadering van afdeling Haarlem, zijn laatste artikel verscheen posthuum in Natura
• in 1990. Cees Sipkes was een Nederlandse plantenkweker en florist, die zich ontwikkelde tot tuinarchitect. Hij was een pionier op het gebied van de aanleg van heemtuinen. Hij heeft de heempark Tenellaplas ontworpen en aangelegd in 1949 – 1950.
• 1914 De eerste meerdaagse zomerexcursie (congres met VV).
• 1914 Eli Heimans overlijdt tijdens een geologie-reis naar Gerolstein.
• 1916 Een vakantiecursus in Breda met 110 leden.

1920-1929

• 1922 2.600 leden.
• 1926 Eerste boek (Gallenboekje, door A.Joman) in de reeks Natuurhistorische bibliotheek verschenen met een voorwoord van Jac. P. Thijsse.
• 1926 Derde biologische tentoonstelling in Amsterdam (Artis).
• 1929 Leiderskamp voor Natuurstudie.
• 1929 Een Leiderskamp voor Natuurstudie, zonder tenten, samen met de Nederlandse Jeugd Federatie met een instructieve en educatieve taak.

1930-1939

• 1931 Vierde Biologische tentoonstelling in Arnhem (Musi Sactrum).
• 1938 Op 14 mei wordt op initiatief van het hoofdbestuur van de NNV, een landelijke vergadering belegd om maatregelen te beramen tegen de steeds grote wordende verontreinigingen van natuur en stad. Er wordt een bond tegen Verontreiniging van Natuur en stad opgericht, de eerste voorzitter is Dr. Joh. H. van Burkom, de voorzitter van de NNV. Er worden natuurwachten opgericht.
• 1938 Landelijke Jongeren groep opgericht.

1940-1949

• 1940 Mei nummer van Natura verschijnt niet.
• 1940 Op 15 juli verschijnt het 500ste nummer van Natura (inclusief nummers Maandblad).
• 1941 en 1942 en 1943, Leiderskampen, er werd ook naar de BBC geluisterd (103). De bezetters had verboden om naar de BCC te luisteren.
• 1942, ’43, ’44 en 1945 was er geen VV.
• 1943 De uitgave van Natura wordt stopgezet om te voorkomen dat de verplichte advertenties opgenomen zouden moeten worden waarvan de inhoud voor Nederlanders absurd was (een oproep voor aanmelding bij de SS voor inzet aan het Oostfront).
• 1943 3.000 leden.
• 1945 15 december verschijnt Natura weer.
• 1945 De Algemene Kampcommissie (AKC) opgericht en organiseert haar eerste kamp.
• 1945 Oprichting van de Vogelwerkgroep en de Strandwerkgroep.
• 1946 Oprichting Mossenwerkgroep.
• 1948 Conferentie georganiseerd “Het biologieonderwijs, op de lagere school”.
• 1945 De eerste Natura na de oorlog komt uit met een in memoriam aan Jac. P. Thijsse (medeoprichter van de NNV).
• 1949 Op een symposium lanceert de NNV de titel “schoolbioloog”. De eerste in die functie was een vooraanstaande NNV-er in Groningen (J. de Jonge).
• 1949 De eerste Wetenschappelijke Mededeling verschijnt. De titel is: De vegetatie van het Grote Huisven bij Oisterwijk.
• 1949 4.000 leden.

1950-1959

• 1950 5.000 leden.
• 1950 Eerste autobustrektocht over de grens (België).
• 1951 De NNV krijgt het predicaat Koninklijk en wordt dus KNNV.
• 1952 Natura verschijnt eens per twee maanden, door verhoging van de contributie kan Natura toch iedere maand verschijnen.
• 1952 Het de Leiderskamp gaat verder als Biologische werkkamp voor het onderwijs.
• 1953 Bureau van de KNNV in Hoogwoud, de bureauhouders zijn Nel en Gerrit Jansma.
• 1954 Natuurbeschermingconferentie in Baarn met sprekers als Westhoff, Mörzer Bruyns, Heimans, Van der Kloet.
• 1955 Mede onder invloed van het werk van de KNNV begint er in het land belangstelling te komen voor “de schoolbioloog’.
• 1955 Oprichting Hollandse Kampeergroep.
• 1956 Oprichting van de Werkgemeenschap voor Natuurbescherming van de KNNV.
• 1956 Logo van de KNNV met het wilgenpluisje (openspringende wilgenvrucht), gemaakt naar een ontwerp van de schilder Han Krug, lid van de afdeling Den Haag.
• 1957 In Natura (april) presenteert de Insectenwerkgroep zich met een compleet insectennummer; plan van de NJN.
• 1957 Een opleiding tot Natuurgids werd door de Vertegenwoordigende vergadering verworpen.
• 1959 September, Natura, gecombineerd met Amoeba, gewijd aan de Educatieve Natuurbescherming en nog veel meer.

1960-1969

• 1960 KNNV-ers medeoprichters van het IVN, Jan Nijkamp is zowel voorzitter van de KNNV en van het IVN. Het IVN pakte de draad op waar de KNNV haar had laten vallen om natuurgidsen op te leiden. (Citaat uit 80 jaar KNNV door Jan Nijkamp).
• 1961 16 december, symposium Verontreiniging van het milieu van mens, dier en plant te Amsterdam.
• 1961 Oktober Natura, themanummer Nivellering van flora en fauna.
• 1962 J.A. Nijkamp wordt tot erelid benoemd en wordt de Nijkamp-prijs ingesteld, een prijs voor jonge mensen.
• 1963 De landelijke vogelwerkgroep omgezet in Contactorgaan voor Vogelstudie, één der ouders van het huidige SOVON.
• 1964 50ste Wetenschappelijke Mededeling; Hooiwagens.
• 1965 Het Thijsse-jaar, met een gezamenlijk uitgave van de Jeugdbonden, de KNNV, het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg, de Stichting Limburgs Landschap, het
• Vogeljaar en het IVN.
• 1966 5.000 leden.
• 1968 De eerst zelfverzorgingskampen van de Algemene Kampcommissie.
• 1969 6.000 leden.

1970-1979

• 1971 Eddy Weeda ontvangt de Nijkampprijs. Tussen 1989 en 1994 is hij de schrijver van de vijfdelig serie Ecologische flora van Nederland.
• 1970 Het Europees Natuurbeschermingsjaar N’70, een idee van J. Goudswaard, jarenlang KNNV-secretaris.
• 1970 Symposium “De weg door en naar de Natuur” in Amsterdam, gebundeld in een Wetenschappelijke Mededeling.
• 1972 en 1973, een internationaal kamp, Wilhelminaoord (Nederland) en in Maldegem (België)
• 1973 7.000 leden.
• 1973 SOVON opgericht, mede door KNNV-ers.
• 1974 De 100ste Wetenschappelijke Mededeling Groenwieren rolt van de pers; van de 99 verschenen nummers vonden 110.000 exemplaren hun weg naar binnen- maar ook naar het buitenland.
• 1978 8.000 leden.
• 1978 Jacht standpunt, geen jacht, tenzij.
• 1979 Oprichting kadercommissie.
• 1979 Aansluiting bij de Stichting Natuur en Milieu

1980-1989

• 1981 9.250 leden.
• 1983 De KNNV Uitgeverij opgericht. Tot nu toe zijn meestal de boeken in samenwerking met Thieme & Co. uitgegeven.
• 1983 Oprichting Werkgroep Landelijke Jongeren.
• 1985 Symposium over Amateur en Veldbiologie (KNNV-Landelijke Jongeren).
• 1986 Natuurstudiedag in Wageningen.
• 1986 Veldwinkel in Utrecht geopend. Eerste betaalde kracht binnen de KNNV.
• 1989 KNNV krijgt ondertitel: Vereniging voor veldbiologie.
• 1989 50ste deel in de serie Natuurhistorische Bibliotheek (Atlas van de Nederlandse Bladmossen)
• 1989 1ste deel in de serie Veldgidsen (Zweefvliegen).

1990-1999

• 1990 De Jansma’s stoppen na 37 jaar met het Bureau in Hoogwoud. Het bureau wordt verplaatst naar de Veldwinkel in Utrecht.
• 1990 Symposium i.s.m. het Museon “Bladeren in de Natuur” eerste Nederlandse natuurboekenmanifestatie. Presentatie van de 200ste Wetenschappelijke Mededeling en het boek “Vlinders in de Benelux”
• 1990 Aktie Raamslachtoffers.
• 1991 De KNNV-pluim ingesteld en gewonnen door KNNV-Voorne (thema: de KNNV door de lens).
• 1991 Landelijke actie Vliegenzwam. 10.000 waarnemingen. Dit was de eerste landelijke publieksactie om een soort te melden.
• 1992 Quo Vadis discussie.
• 1992 Presentatie in Natura 1.000 resultaten actie Vliegenzwam.
• 1993 De KNNV-pluim gewonnen door KNNV-Stichts Hollands Polderland (thema ledenbladen)
• 1994 4 en 5 juni, Hommelkijkdagen.
• 1996 Het Handboek Natuurlijk Tuinieren (Uitgave Algemeen Verbond van Volkstuinvereniging in Nederland) verschijnt met bijdrage van de KNNV-ster Ina Marbus

2000-2009

• 2005 Vier KNNV Europese projecten afgerond in Turkije gericht op graslanden, een soortgelijk project in Litouwen, een project Oerbossen in Bulgarije en een project Zeldzame habitats en soorten in Kroatië, georganiseerd de Algemene Buitenland Commissie.
• 2006 De Natuurbeschermingscommissie organiseerde de Themadag Ruimte voor Natuur.
• 2006 Veldbiologische Commissie organiseert de workshop “Werken met waarnemingen” in Assen.
• 2006 Een begin gemaakt met het vierjarenplan Natuur in en om het Water, dit als vervolg op de thema’s die per jaar eerder werden georganiseerd.
• 2006 Twee Europese projecten: Grasland in Wit-Rusland (Belarus) en een project Oerbossen in de Transkarpaten in de Oekraïne georganiseerd door de Algemene Buitenland Commissie.
• 2009 Natura 2000-project, in 20 gebieden publieksexcursies
• 2009 Algemene Buitenland Commissie organiseert:
  • watermanagement, plattelandsontwikkeling en natuurbehoud in Turkije,
  • een graslandproject in Oekraïne
  • een trainingsproject met betrekking tot Natura 2000 in Roemenië
    

2010-2019

• 2010 Het streven is om over 10 jaar te komen tot één grote landelijke natuurvereniging waarin zijn opgenomen KNNV, IVN Vereniging en de VOFF.
• 2011 Congres van Waarneming naar Natuurbescherming tijdens het 110 jaar bestaan.
• 2012 Jaar van de Bij, de KNNV speelt een centrale rol door alle materialen te versturen
• (Bijen-publiekskrant, Wilde bijen zoekkaart, schoolpakket)
• 2013 Jaar van de Bij, krijgt cheque van 20.000 euro van de Klaas Jan Huntelaar Foundation
• 2013 Landelijke project Haal meer natuur in je tuin of balkon met Opleiding Tuinambassadeurs.
• 2013 De KNNV is mede initiatiefnemer van de Operatie Steenbreek.
• 2019 KNNV nieuwsbrief 6.500 abonnees.
• 2019 Week van de Veldbiologie.

2020-2026

• 2020 Nieuwe website KNNV.
• 2020 Week van de Veldbiologie. Onder de coronaomstandigheden kon de Week van de Veldbiologie niet op dezelfde wijze als voorgaande jaren plaatsvinden.
• 2022 Wildplukken standpunt: Pluk niet: wilde flora voor de wilde fauna.
• 2023 De naam van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Verenging verandert in Koninklijke Nederlandse Natuurvereniging met als werktitel Natuurvereniging KNNV.
• 2023 Organisatie eerste Week van de Biodiversiteit
• 2024 Met energiebedrijf Eneco is een project Biodiversiteitswinst gestart.
• 2025 De KNNV en de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie (NJN) starten het project Gewoon Buiten, dat in 2026 wordt uitgevoerd met veel partners.
• 2026 125 jaar

Waarnemingsprojecten

• 1991 vliegenzwam
• 1994 hommel
• 1995 hommelkoningin
• 1998 dagactieve
• nachtvlinders
• 1999 lieveheersbeestjes
• 2000 vliegenzwam
• 2001 mus
• 2003 hommel
• 2003/2004, wintervogel
• 2004 dagvlinders
• 2005 slakken
• 2006 waterbeestjes
• 2007 libellen
• 2008 slootkantplanten
  
  

Bronnen

80 jaar KNNV, J. A. Nijkamp; CV van de KNNV (Geert van Poelgeest, 1994); VV
stukken 2007 – 2025; de KNNV in data (2025); harde schijf Geert van
Poelgeest (2025).

Samensteller: Geert van Poelgeest, was van 1990 tot en met 1996 KNNV landelijk
perscoördinator en van 2004 tot en maart 2020 voorzitter van de KNNV
Beleidsraad.