Hoe staat het met Klimaatslim Bosbeheer op de Utrechtse Heuvelrug?
Oplettende lezers in onze afdeling zullen het weten: eind 2024 besloot Staatsbosbeheer in samenwerking met Bosgroep Midden-Nederland een meerjarenproject uit te voeren onder de titel ‘Klimaatslim Bosbeheer Utrechtse Heuvelrug’. Het project loopt tot 2029 en is mogelijk gemaakt dankzij subsidie van Provincie Utrecht in het kader van de SKNL (Subsidieregeling Kwaliteisimpuls Natuur en Landschap) en een flinke donatie van Stichting MTB-Heuvelrug (Mountainbike Heuvelrug).
Het project behelst ‘het klimaatbestendig inrichten van een demo-locatie in boswachterij Austerlitz en een drietal praktijklocaties van particuliere grondeigenaren met bestaand bos’. In 2025 werden rond 4000 nieuwe bomen geplant en een jaar later nog eens zo’n 6000 bomen en struiken. Jawel, onder meer dus dankzij steun van de mountainbikers die we zo nu en dan over hun paden door het bos zien scheuren.
Interview Casper de Groot
Hoe staat het er nu mee? Om die vraag te beantwoorden ging ik een uur op pad met bosecoloog Casper de Groot, naar de ‘demo-locatie’ in het bos. Die zou beter proeflocatie kunnen heten. Her en der zie je met houten hekken afgeschermde veldjes met jonge bomen, soms ook enkele jonge bomen met zo’n houten schuttinkje eromheen.
‘We wilden geen plastic in het bos,’ aldus Casper, ‘dus die afrasteringen zijn van hout uit eigen bos. Ze dienen om reeën op een afstand te houden.’
Als de bomen groot genoeg zijn, kunnen ze zonder zo’n hekje. Casper wijst er een aan, met een blauwe stip erop. ‘Kijk, dat is een toekomstboom.’ Een wat? ‘Een toekomstboom is een boom die we willen koesteren voor de lange termijn en vrijstellen van concurrenten.’ In dit geval een tamme kastanje, maar vaak ook zomereiken.
Pal ernaast staat een Amerikaanse eik, afgezaagd tot onder een meter maar alweer volop uitlopend. ‘Als we die zijn gang laten gaan, klimt die binnen de kortste keren boven de kastanje uit,’ zegt Casper. Dat gaat dus niet gebeuren.
De toekomst: een gemengd bos met veel soorten bomen en struiken die bestand zijn tegen forse schommelingen in weersomstandigheden: zowel periodes van langdurige droogte als forse hoosbuien die de boel even kletsnat maken.
Want met inachtneming van alle wetenschappelijk verantwoorde slagen om de arm is dit naast de relatieve opwarming de klimaatverandering die we verwachten. Daarnaast hebben we nog te maken met de negatieve invloed van de verzuring van de bosbodem door de hoge stikstofdepositie.
Voor de beheerders van veel bossen betekent dat volgens Casper dat we onze inzet sterk vergroten om de afgelopen honderden jaren aangeplante monoculturen om te vormen naar gemengde bossen. Tussen de vele grove dennen, zomereiken, lijsterbessen en Amerikaanse eiken van het bos waar we in staan, betekent dat bijvoorbeeld de aanplant van elsbes, haagbeuk, esdoorn, zoete kers, wintereik, hazelaar en kastanje.
(Veldje met jonge aanplant.)
Wel of niet inheems?
Moeten ze per se inheems zijn? ‘Niet per se,’ vindt Casper. ‘Het is wel zo dat veel zogeheten inheemse soorten vertrouwd zijn met ons klimaat en dus tegen een stootje kunnen. Zulke soorten gaan we bevorderen, behalve de genoemde ook taxus en waar dat kan ook linde. Maar we proberen ook uitheemse soorten uit. Het gaat ons er niet zozeer om de inheemse soorten te beschermen als wel een bos te creëren dat de verwachte klimaatverandering aan kan. In praktijk betekent dat streven naar gemengde mossen met grote soortenrijkdom, in plaats van de vele monoculturen die we nu nog zien, ook hier op de Utrechtse Heuvelrug.’
(Jonge hazelaars.)
Om sommige jonge bomen zitten strikjes, etiketjes. ‘Die hebben studenten van de Universiteit Utrecht aangebracht.’ aldus Casper. ‘We werken op de Utrechtse Heuvelrug de afgelopen jaren actief samen met de Universiteit Utrecht. Ze kijken zowel naar het functioneren van de bosbodem als naar de groei van de jonge aanplant.’
Voorlopige conclusie
Hoe staat het dus met Klimaatslim Bosbeheer Utrechtse Heuvelrug? Er worden goede stappen gezet al blijven de financiën volgens Casper aandacht vergen. Bosbeheer en onderzoek kosten geld en voordat je het weet is het 2029. Vijf jaar is eigenlijk te kort om dit soort projecten succesvol uit te voeren en resultaten te zien.
(Foto’s Herman Verschuren.)