Veertig jaar bomen beschermen in Delfland

Handen uit de mouwen, lekker naar buiten en de stem verheffen als bomen bedreigd worden. Dat is waar mensen voor in het geweer komen, weten de KNNV’ers in Delfland sinds vele decennia.

_{Tekst Michiel Bussink, Beeld: Natuurlijk Delfland}

Natuurlijk Delfland is een van de jongste én de grootste afdelingen van de KNNV in Nederland, met 560 leden en tussen de drie- tot vijfhonderd actieve vrijwilligers. Vanaf het prille begin in 1985 hebben bomen, houtwallen, geriefbosjes en hoogstamboomgaarden een belangrijke rol gespeeld in het werk van de afdeling. Het zou best eens kunnen dat de vereniging juist daarom zo groot en actief is. ‘Mensen komen in het geweer als bomen bedreigd worden’, legt Geert van Poelgeest uit, die vanaf de oprichting actief is voor de afdeling. ‘We houden altijd drie doelen tegelijkertijd voor ogen: studie, educatie en bescherming. Voor bescherming lopen mensen nu eenmaal meer warm dan voor studie.’ Handen uit de mouwen, lekker met een groep buiten bezig zijn: er zijn veel mensen die dat aanspreekt. Sinds de tweede helft van de jaren tachtig zijn dan ook veel lokale Delflandse leden in de weer met het knotten van wilgen, het beheren van geriefbosjes, houtwallen en hoogstamboomgaarden. Verder organiseert de afdeling cursussen in bijvoorbeeld snoeien van hoogstamfruitbomen.

‘Een derde vorm van beschermen is onze stem verheffen’, vertel Van Poelgeest: ‘Inspreken bij de gemeente, brieven sturen, publiciteit zoeken, procedures voeren tot en met demonstraties. Dat zijn zware zaken. We werken daarbij niet zozeer samen met natuurorganisaties maar met buurtorganisaties. Want daar zit de energie: het gaat om de leefomgeving van mensen, dat gaat ze aan het hart.’ Op die manier heeft Natuurlijk Delfland heel wat bomen en bosjes van gemeentelijke bomenkap weten de te redden.

Behalve opponent is Natuurlijk Delfland juist ook partner van de gemeenten. ‘Vanwege onze expertise en omdat we goed kunnen organiseren, worden we regelmatig door gemeenten ingeschakeld.’ Zo heeft de gemeente Westland de KNNV’ers gevraagd de dikke bomen in de gemeente te inventariseren en wordt er overlegd om het beheer van stukjes bos, zoals het binnenduinbos, van de gemeente over te nemen. Momenteel is de afdeling een van de uitvoerders van het door de gemeente gesubsidieerde project ‘Westlandse bomen zijn goud waard’. Daarmee willen de Delflanders betrokkenheid van bewoners met bomen verder versterken. Met presentaties, excursies, speurtochten, verkiezen van de ‘boom van de maand’ en aanplant van vele nieuwe bomen.

Xylotheek

Een verschil met veertig jaar geleden is volgens Van Poelgeest dat destijds de aandacht vaak uitging naar individuele bomen, die bijvoorbeeld op de nominatie stonden om te worden gekapt. Tegenwoordig is dat uitgegroeid naar bescherming en beheer van hele gebieden, zoals eendenkooien, grienden en duinbossen.

Niet onvermeld mag blijven dat meubelmaker en houtbewerker Ben Lemmers van de toenmalige werkgroep Bomen van de KNNV-afdeling (1996 – 2006) een van de weinige Nederlandse xylotheken heeft gemaakt. Een xylotheek (xylo is Grieks voor hout) is een verzameling van houten boeken. Elk boek is feitelijk een kistje gemaakt van het hout en de schors van een specifieke boomsoort, met daarin bladeren, takjes, wortels, zaden, bloesems en dergelijke van die betreffende boom. De leden van de werkgroep hebben geholpen met het verzamelen van de inhoud en het schrijven van het bijbehorende boekje waarin per soort de eigenschappen zijn beschreven.

Lemmers’ bijzondere verzameling met vijftig boeken is in 2012 overgedragen aan Kasteel Groeneveld, waar ook de xylotheek is te zien die de Duitse plantkundige en bosbouwer Alexander Schlümbach begin negentiende eeuw in opdracht van koning Lodewijk Napoleon maakte. Maar recentelijk heeft Kasteel Groenevel de xylotheek teruggegeven aan Ben Lemmers. Die is nu op zoek naar een nieuwe locatie om zijn bomenverzameling ten toon te stellen.